De meeste bepalingen van een nieuwe EU-datawet treden op 12 september in werking, slechts drie maanden voordat de Europese Commissie haar pakket voor digitale vereenvoudiging presenteert: een poging om bureaucratie te verminderen en bepaalde rapportageverplichtingen terug te dringen.
In 2022 stelde de Europese Commissie de nieuwe wet voor om ervoor te zorgen dat data die met slimme apparaten – zoals connected cars of smart home-apparatuur – worden gegenereerd, eerlijk worden gedeeld. De EU wil ervoor zorgen dat de mensen die dergelijke apparaten gebruiken hiervan profiteren, aangezien steeds meer machines enorme hoeveelheden data genereren.
De EU Data Act is bedoeld om de toegankelijkheid en uitwisseling van data in de hele EU te vergroten, met name van connected producten en diensten. Bedrijven hebben tot 12 september, wanneer de wet van kracht wordt, de tijd om hun activiteiten aan te passen om naleving te garanderen en het volledige potentieel van een goed gereguleerde data-economie te benutten.
De wet beoogt een opener en concurrerender digitale markt te bevorderen, datagedreven innovatie te ontsluiten en eerlijk data delen te vergemakkelijken. Gebruikers krijgen het recht om data die door hun producten wordt gegenereerd te openen en te delen, wat leidt tot verbeterde zakelijke inzichten en operationele efficiëntie.
De wet ondersteunt ook de digitale soevereiniteit van de EU door veilige en eerlijke datapraktijken te bevorderen, met name in gevallen waarin data traditioneel werden bewaard om concurrentievoordeel te behalen.
Een connected product verzamelt bijvoorbeeld prestatie- en gebruiksgegevens doormiddel van sensoren. Voorheen had alleen de fabrikant toegang tot deze data, waardoor klanten beperkt werden in hun mogelijkheden om diensten van derden te gebruiken. De Data Act geeft gebruikers het recht om deze data vrij te raadplegen en te delen, doorbreekt vendor lock-in, bevordert eerlijke concurrentie en stelt Europese bedrijven in staat om hun eigen data volledig te benutten.
Verbeterde toegang tot data zorgt voor hoogwaardigere productinzichten, beter geïnformeerde besluitvorming en verhoogde efficiëntie.
De implementatie van de Data Act betekent echter dat bedrijven hun datastrategieën moeten herzien om ervoor te zorgen dat hun productontwerpen voldoen aan de verplichtingen inzake datatoegang.
Productontwerpteams zijn verantwoordelijk voor de ontwikkeling van connected producten die voldoen aan de verplichtingen inzake datadeling. Data governance- en analyseteams moeten ervoor zorgen dat data nauwkeurig geclassificeerd, toegankelijk en traceerbaar is.
Fiscaal professionals moeten zich ook bewust zijn van de mogelijke implicaties van de Data Act, met name op gebieden waar datatoegang en -deling kruisen met transfer pricing, digitale rapportageverplichtingen en fiscale technologiesystemen. Samenwerking tussen deze rollen is essentieel om compliance te waarborgen en strategische waarde te ontsluiten.
Verplichtingen inzake datatoegang en -deling. Connected producten moeten zo ontworpen zijn dat datatoegang mogelijk is. Als toegang niet direct beschikbaar is, hebben gebruikers het recht om deze aan te vragen of te delen met een derde partij. In ruil daarvoor kunnen gegevenshouders een eerlijke en redelijke compensatie eisen.
Eerlijkheid in datacontracten. Er zullen waarborgen worden ingevoerd tegen oneerlijke contractvoorwaarden, met name in gevallen van machtsonevenwichtigheid, zoals wanneer kleine en middelgrote ondernemingen onderhandelen met grotere bedrijven.
Dataportabiliteit en overstappen naar de cloud. Het vergemakkelijken van de overstap tussen cloud en vergelijkbare gegevensverwerkingsdiensten is een belangrijke doelstelling.
Interoperabiliteit is essentieel en vereist gestandaardiseerde API’s (application programming interfaces) en geautomatiseerde exporttools, waarvoor mogelijk aanzienlijke updates van oudere systemen nodig zijn. Product- en systeemontwerpen moeten worden beoordeeld om ervoor te zorgen dat ze datatoegang en interoperabiliteit ondersteunen.
Afstemming op de Algemene Verordening Gegevensbescherming en andere EU-wetgeving inzake gegevensbescherming. De Datawet zal De AVG implementeren door te focussen op niet-persoonlijke en industriële gegevens, en er tegelijkertijd voor te zorgen dat het delen van persoonsgegevens AVG-conform blijft.
De Datawet stelt dat deze de toepassing van de AVG niet zal beïnvloeden en tegelijkertijd aansluit bij de Data Governance Act en de Digital Markets Act, met als doel een coherent wettelijk kader te vormen voor datatoegang, -deling en -interoperabiliteit.
Data governance als strategische facilitator. De Datawet benadrukt de noodzaak van robuuste data governance-kaders. Organisaties moeten data-assets gedurende hun levenscyclus kunnen identificeren, classificeren en beheren om te voldoen aan de vereisten voor toegang, -deling en -interoperabiliteit.
Een geavanceerd data governance-kader, versterkt door een sterke juridische governance-structuur, is essentieel om de complexiteit van de regelgeving te doorgronden en compliance om te zetten in een strategisch concurrentievoordeel.