Oppervlakkige perfectie is geen diepgang: bepaal welk denkwerk je niet aan AI overlaat
We kunnen vermenigvuldigen en delen en nog steeds dromend alle rekentafels opdreunen. Op de lagere school stampte ze die er bij ons in en maakte er een wedstrijdje van tussen de leerlingen, omdat ze ervan overtuigd waren dat ze cruciaal waren voor later in ons leven.
De hoofdrekenvaardigheid werd nog verder aangescherpt toen we als tiener en jongvolwassene bij diverse bazen werkte; ik telde de gewerkte uren bij elkaar op en berekende het loon uit mijn hoofd (in de tijd dat contant geld nog de norm was) sneller dan de baas dat deed.
Als je nu een wedstrijdje met mijn buurtkinderen doe, rollen ze met hun ogen. “U bent echt uit de vorige eeuw. Heeft u wel eens van een rekenmachine gehoord?”
Het zal je niet verbazen dat ik nog steeds sneller kan rekenen dan zij, al gaat het niet meer zo vlot als vroeger. Waarom? Omdat neuronen die samen vuren, ook samen verbindingen aangaan: hoe vaker we onze hersenen gebruiken voor complexe taken, des te scherper ze daarin worden. Maar de keerzijde is ook waar:
wanneer we mentale inspanning uitbesteden, verliezen we mentale kracht. Of we bouwen die kracht nooit op.
Natuurlijk is het uit het hoofd kennen van de rekentafels misschien geen essentiële vaardigheid meer. Maar het vermogen om diep na te denken, patronen te herkennen, de juiste vragen te stellen en goede beslissingen te nemen wanneer het antwoord niet voor de hand ligt, is nog nooit zo belangrijk geweest.
Generatieve AI kan ons werk er slimmer uit laten zien dan ons denkwerk in werkelijkheid is. Bovendien heeft het dat denkwerk wel heel gemakkelijk gemaakt om uit te besteden. En ik vermoed dat jij (of mensen om je heen) al iets van die mentale kracht aan het verliezen zijn.
Het ongemakkelijke moment ten over als de autocue uitvalt en we onze toespraken niet kunnen vervolgen (totdat het probleem is opgelost) het is tekenend voor een bredere trend. Het feit dat we niet verder kunnen zonder hulpmiddelen, onderstreept waarom we voorzichtig moeten zijn met het uitbesteden van de mentale inspanning voor zaken die we echt goed willen doen.
Gedragswetenschappers beschrijven hoe we onze hersenen sparen en inspanning vermijden waar dat maar kan. Als we de kans krijgen om mentale inspanning uit de weg te gaan, doen we dat doorgaans ook.
Wat er is veranderd, is dat generatieve AI (GenAI) nu voor vrijwel alles een directe sluiproute biedt, vaak nog voordat we zelf over het probleem hebben nagedacht.
Dat zou niet zo erg zijn als onze hersenen niet actief gebruikt hoefden te worden om sterk te blijven of om diep na te kunnen denken. Maar dat moeten ze wel. En misschien nog wel zorgwekkender voor degenen onder ons met tientallen jaren ervaring: onze expertise biedt veel minder bescherming dan we misschien denken. Uit onderzoek is zelfs gebleken dat we meetbaar slechter worden in het zelf herkennen van dingen, na drie maanden gebruik van AI-tools. Tientallen jaren aan vaardigheid die in enkele maanden tijd afneemt.
Ik wil niet te pessimistisch klinken; want dat doen al genoeg anderen al. Maar misschien is het nog wel verontrustender dat juist de vaardigheden die cruciaal zijn voor succes op de lange termijn zowel op de werkvloer als in de wereld van vandaag het grootste risico lopen. Vooral het beoordelings- en beslissingsvermogen en het vermogen om problemen te doorgronden en te kaderen eroderen. Dit zijn precies de vaardigheden die we nodig hebben om te bepalen wanneer we AI überhaupt moeten inzetten.
Hoe meer je op AI vertrouwt, des te afhankelijker we ervan worden.
Een gepolijste antwoord staat niet gelijk aan diepgang.
Ja, AI kan in een handomdraai een presentatie maken die er fantastisch uitziet. Maar het is lastiger om iemand te vinden die doordacht kan reageren als er wordt gevraagd om dieper in te gaan op een van de genoemde punten.
AI kan gepolijste antwoorden formuleren op ingewikkelde vraagstukken waarvoor een duidelijk antwoord bestaat. Zoals het voorspellen van de vraag of het vergelijken van prijsopties. Maar AI kan geen werkelijk complexe problemen oplossen. Denk aan het herstellen van vertrouwen, het veranderen van een toxische bedrijfscultuur, het omgaan met tegenstrijdige waarden of het nemen van een beslissing met grote gevolgen voor mensen, waarbij elke optie aanzienlijke consequenties heeft. Hiervoor is wijsheid nodig, evenals het vermogen om te navigeren tussen paradoxen, ambiguïteit en concurrerende prioriteiten. Wijsheid die niet kan worden uitbesteed aan een algoritme. Dat soort wijsheid ontstaat alleen door weerstand; door te worstelen met complexe, lastige vraagstukken en ideeën te volgen in kronkelige gedachtegangen die niet altijd tot een antwoord leiden, maar wel ons denkvermogen verdiepen, ons karakter vormen en ons vermogen vergroten om een weg vooruit te vinden wanneer die niet direct zichtbaar is.
Kies ervoor om na te denken, ook als dat betekent dat je het rustiger aan moet doen
De meeste mensen, voelen de druk om meer werk in minder tijd te verzetten, puur om bij te blijven. Wanneer AI aanbiedt om een taak van twee uur over te nemen, is de verleiding groot. En als we er eenmaal een gewoonte van hebben gemaakt om het schrijven van e-mails, artikelen of zelfs toespraken (!) uit te besteden, voelt het des te moeilijker om terug te keren naar de ouderwetse werkwijze.
Onze hersenen zijn misschien wel zuinig met energie, maar ze zijn ook ware genieën in het rationaliseren waarom de langzame aanpak op zijn best onverstandig en op zijn slechtst ronduit dwaas zou zijn.
Toch is het maar al te gemakkelijk om over het hoofd te zien… Denk eens aan de kosten (en risico’s) van het niet volledig benutten van onze hersenen. Net als wanneer je een dagje de sportschool overslaat, is het verleidelijk om te denken: “Geen man overboord.” Maar als je dat doortrekt naar duizend gemiste trainingen, blijven onze neurologische spieren onbenut; onze hersenen rusten dan niet alleen maar uit.
Gezien de angst die onze keuze vaak bepaalt, is de beslissing om zelf na te denken zelfs met het risico dat het langzamer gaat dan bij onze concurrenten een daad van moed. Nu AI steeds meer doordringt in ons leven, moeten we daar een tegenwicht aan bieden door heel bewust te kiezen wat we uit handen geven en wat we zelf blijven doen. Hier zijn drie manieren om dat aan te pakken.
1. Denk na voordat je een prompt invoert
Gebruik je hersenen voordat je de taak waarvoor ze gemaakt zijn, uitbesteedt. Noteer je gedachten. Zet de opzet van je verhaal op papier. Werk je ideeën verder uit. Hoe meer je een beroep doet op je eigen creatieve vermogen, des te sterker het wordt. BCG wees erop dat Shell junior medewerkers nu vraagt om zelf het probleem te formuleren en een basisanalyse te maken, voordat ze AI inzetten om die te verfijnen. Slimme zet. Misschien wil je ook bepaalde taken uitvoeren waarbij jouw originaliteit en oordeelsvermogen zo belangrijk zijn, dat je helemaal geen AI gebruikt.
2. Vraag AI om te argumenteren, niet om antwoorden te geven
Generatieve AI heeft toegang tot meer data dan onze hersenen kunnen bevatten. Maar het is geen orakel en heeft geen toegang tot de diepere intelligentie die jij in de loop der jaren hebt opgebouwd. Dus in plaats van te vragen: “Wat is het antwoord?”, kun je beter vragen: “Wat zou er mis kunnen gaan?” of “Wat zie ik over het hoofd?” Gebruik AI als sparringpartner om je denkproces kritisch te toetsen, niet als vervanging ervan. Ik zeg het niet graag, maar AI heeft nog nooit in zijn bestaan een originele gedachte gehad.
3. Omarm de mentale worsteling
Als een probleem lastig aanvoelt, weersta dan de verleiding om direct naar AI te grijpen. Het is niet prettig om in die ‘rommelige tussenfase’ te zitten, met alle onzekerheid en onbeantwoorde vragen van dien. Juist daarom helpt het om die mentale worsteling te omarmen als een essentieel onderdeel van wat ons denken diepgang geeft; zo kunnen we dat ongemak wat langer verdragen in plaats van ons te haasten naar schijnzekerheid of ChatGPT.
De mentale worsteling is geen verloren tijd. Het is het proces waarin je oordeelsvermogen wordt gevormd, je besluitvorming wordt verfijnd en je vermogen om door het leven te navigeren… …de moeilijkste en meest menselijke vraagstukken wordt verbreed.
Hoe meer we kunnen uitbesteden aan AI, des te meer we een wijsheid moeten ontwikkelen die geen enkel algoritme kan nabootsen. En voor wie zich inzet voor moedig leiderschap, is kiezen voor het zware denkwerk een van de dapperste daden van leiderschap die er zijn.