Standaardisatie van de AI-wet
Geharmoniseerde standaarden bieden rechtszekerheid onder de AI-wet, ondersteunen innovatie en stellen de EU in staat om wereldwijde normen te stellen voor betrouwbare AI.
Een effectieve en duidelijke implementatie van de AI-wet is een prioriteit voor de Commissie. De AI-wet reguleert ‘hoogrisico’-AI-systemen die van invloed zijn op de veiligheid, gezondheid en fundamentele rechten, bijvoorbeeld in kritieke infrastructuur en rechtshandhaving (zie artikel 6 en bijlage III van de AI-wet). Aan deze eisen moet worden voldaan voordat ze op de markt worden gebracht, zodat hoogrisico-AI-systemen gedurende hun hele levenscyclus worden gemonitord.
Normen vertalen wettelijke vereisten naar een gemeenschappelijke technische taal, waardoor de naleving voor bedrijven en andere belanghebbenden wordt vereenvoudigd.
Europese geharmoniseerde standaarden vervullen verschillende cruciale functies:
Rechtszekerheid en lagere nalevingskosten: Europese geharmoniseerde standaarden bieden een duidelijk traject naar naleving voor bedrijven van elke omvang.
Marktbenchmarking: Europese geharmoniseerde standaarden worden vaak de facto wereldwijde benchmarks. Zo zijn de standaarden die momenteel in ontwikkeling zijn en gericht zijn op het vaststellen van methodologieën voor risicobeheer en kwaliteitsbeheer, sterke kandidaten om in de toekomst marktbenchmarks te worden.
Innovatie en concurrentievermogen: Europese geharmoniseerde normen bevorderen vertrouwen en marktacceptatie, waardoor ontwikkelaars die deze normen toepassen, wereldwijd kunnen concurreren en tegelijkertijd kunnen garanderen dat hun oplossingen voldoen aan de hoogste veiligheidsnormen.
Hoe worden normen ontwikkeld en wat zijn de huidige normen?
Het Europees Comité voor Normalisatie (CEN) en het Europees Comité voor Elektrotechnische Normalisatie (CENELEC) zijn Europese normalisatieorganisaties. Werkgroepen binnen deze twee organisaties werken actief aan de ontwikkeling van geharmoniseerde normen voor AI-systemen met een hoog risico. Ze werken samen in een gezamenlijk technisch comité, JTC 21 genaamd.
De Europese Commissie heeft CEN en CENELEC verzocht normen te ontwikkelen op tien belangrijke gebieden:
risicobeheer
governance en kwaliteit van datasets
registratie
transparantie
menselijk toezicht
nauwkeurigheid
robuustheid
cyberbeveiliging
kwaliteitsbeheer
conformiteitsbeoordeling
Nadat CEN en CENELEC geharmoniseerde normen hebben gepubliceerd, beoordeelt de Commissie of deze voldoen aan de beoogde doelstellingen en wettelijke vereisten van de AI-wetgeving. Na deze laatste stap worden de normen opgenomen in het Officiële Journal van de EU.
Het toepassen van standaarden blijft vrijwillig. Aanbieders kunnen elk ander raamwerk kiezen om aan te tonen dat zij voldoen aan de AI-wetgeving. Geharmoniseerde standaarden waarnaar in het Officiële Journal van de EU wordt verwezen, bieden echter rechtszekerheid. Bedrijven die geharmoniseerde standaarden toepassen, worden geacht te voldoen aan de wettelijke vereisten.
Op 30 oktober 2025 werd prEN 18286: Kunstmatige intelligentie – Kwaliteitsmanagementsysteem voor de regelgevingsdoeleinden van de EU AI-wetgeving de eerste geharmoniseerde standaard voor AI die ter openbare raadpleging werd voorgelegd. Dit gaf nationale normalisatie-instanties de mogelijkheid om commentaar te leveren op het ontwerp vóór de definitieve publicatie. Deze geharmoniseerde standaard is specifiek ontworpen om aanbieders van AI-systemen met een hoog risico te helpen voldoen aan de vereisten van artikel 17 van de AI-wetgeving, en biedt een productgericht raamwerk voor het beheer van de AI-levenscyclus.
De digitale omnibus en standaardisatie
Begeleiding en ondersteuning zijn essentieel voor de implementatie van elke nieuwe wetgeving, en dit is niet anders voor de AI-wetgeving. Op 19 november 2025 werd in de Digital Omnibus voorgesteld om de inwerkingtreding van de regels voor AI-systemen met een hoog risico te koppelen aan de beschikbaarheid van ondersteunende instrumenten, waaronder, maar niet beperkt tot, standaarden.
De uiterste datum waarop de regels van toepassing zouden worden is 2 december 2027 voor AI-systemen met een hoog risico die vallen onder bijlage III van de AI-wet, en 2 augustus 2028 voor AI-systemen die vallen onder de EU-harmoniseringswetgeving die is opgenomen in bijlage I. Indien ondersteunende instrumenten, waaronder standaarden, eerder beschikbaar zijn, kan de Commissie besluiten de regels eerder van toepassing te laten worden.
AI-standaarden als sleutel tot wereldwijde afstemming
Europese normalisatieorganisaties werken niet geïsoleerd aan standaarden. Een ‘internationaal eerst’-benadering is een van de leidende principes van normalisatie. Dit betekent dat internationale standaarden, wanneer beschikbaar en afgestemd op de EU-vereisten, Europese geharmoniseerde standaarden kunnen worden.
Europese normalisatieorganisaties en Europese bedrijven werken actief samen met internationale normalisatie-instanties en dragen zo bij aan de opbouw van een breder wereldwijd kader van AI-standaarden.
Zo ontwikkelt ISO/IEC SC 42 bijvoorbeeld al internationale standaarden met betrekking tot AI, en Europese vertegenwoordigers geven actief vorm aan dit proces. Deze afstemming is cruciaal om fragmentatie van de regelgeving te voorkomen en ervoor te zorgen dat AI-ontwikkelaars in meerdere markten kunnen opereren zonder dubbele nalevingsinspanningen.
De benchmarks en standaarden die vandaag worden vastgesteld, zullen de rol van AI in onze samenleving voor generaties bepalen. Door de ontwikkeling van geharmoniseerde Europese standaarden te bevorderen,Door normen vast te stellen, kan de EU de veilige ontwikkeling en toepassing van AI-systemen wereldwijd bevorderen en daarin een voortrekkersrol spelen.
